Kantoorgebouw Het Vrije Volk (Slaakhuys)

In de nieuwe stad Rotterdam krijgt de socialistische pers een nieuw huis, dat niet alleen voor het heden, maar ook voor de toekomst is ontworpen. Groter en moderner dan ieder ander Rotterdams krantengebouw, zal het aan de Slaak staan als monument van het glanzend ideaal, dat het dient. En voor de Rotterdamse arbeidersbeweging zal het de kroon zijn op zoveel strijd.

Het Vrije Volk 18-4-1952

vrije-volk-5
Impressie van het nieuwe gebouw.

Voorwaarts

Op de Slaak, die voor de oorlog Gedempte Slaak heette, stond vanaf 1907 het gebouw Voorwaarts. Het was ontworpen door H.P. Berlage en huisvestte diverse sociaal-democratische instellingen, waaronder het gelijknamige dagblad. Het gebouw werd onherstelbaar beschadigd tijdens het bombardement van 1940. Naast de ruïne van het oude gebouw werd, deels op de oude fundering, tussen 1952 en 1954 een nieuw gebouw voor de Arbeiderpers gebouwd. Het grootste gedeelte was in gebruik bij Het Vrije Volk, de opvolger van Voorwaarts. Dit landelijke dagblad had midden jaren vijftig enorme oplagecijfers. Er zat een grote moderne drukkerij met garage en twee bedrijfswoningen achter het kantoorgebouw, dat behalve de krantenredactie ook een boekwinkel en een reisbureau bevatte. Het gebouw is ontworpen door de Friese architect Jo Vegter (1907-1982) in samenwerking met Pieter Arend Leupen (1901-1985). Waarom deze latere rijksbouwmeester de opdracht kreeg is niet bekend. In tegenstelling tot Berlage stond hij niet bekend om zijn socialistische ideeën en ook was hij aanvankelijk weinig vooruitstrevend qua architectonische opvattingen. Het gebouw is kenmerkend voor de vroege wederopbouw, omdat het functionalistische uitgangspunten combineert met decoratief materiaalgebruik en traditionele ontwerpprincipes.

vrije-volk-3
De achterzijde van het gebouw met de drukkerij en de dienstwoningen.Stadsarchief Rotterdam 4273_L-1226

Een krantenpaleis, dat in architectuur en functionele vormgeving in de Nederlandse krantenwereld zijn weerga niet heeft, herbergt thans onze krant. De fraaie gevel speelt thans een duidelijke rol in de opkomst van het nieuwe Oostplein en reeds van verre af getuigt het gebouw -met al die ontelbare andere, die dit jaar verrezen- van de drift, die Rotterdam bezielt bij het bouwen van de grootse stad, die elk jaar meer de aandacht weet te trekken van stedebouwers uit heel de wereld.

Het Vrije Volk 31-12-1954

Spaanse Polder

Tijdens de oorlogsjaren waren er plannen voor nieuwbouw in de Spaanse Polder. ‘Verder dan een grondreservering ergens in de barre Spaanse Polder kwam men niet,’ schrijft een opgeluchte Vrije Volk-journalist in 1950. De redactie was blij dat het bouwplan-Kralingen, waarin aanvankelijk geen plek was voor fabrieken en werkplaatsen, gewijzigd werd en de krant nabij het centrum kon blijven. Met name de drukkerij met sheddaken was een opvallend element in het gebied ten oosten van de Slaak, dat vrijwel geheel voor woningbouw werd bestemd. Het kantoorgebouw was weliswaar functioneel van opzet en rationeel qua constructie, maar had veel decoratieve elementen in de gevels.

vrije-volk-4
Tekening van Chris Schut uit Het Vrije Volk van 28 oktober 1954.

Stapt men de hoofdingang binnen, dan belandt men in een weidse hal. Hier ontvangt de Arbeiderspers met comfort en efficiency zijn bezoekers. Door een groot raam ziet men de rotatiepers, fonkelend en energiek, de gietmachines, de zetmachines, de haastige vlakpersen, kortom, de ganse krantenfabriek.

Het Vrije Volk 18-4-1952

In het kantoorgebouw had de dubbelhoge begane grond een openbaar karakter, benadrukt door de glazen gevels. Behalve de receptie en de publieksbalie zaten hier de boekwinkel en het reisbureau. Het kantoorgedeelte erboven van vier bouwlagen bevatte de redactielokalen. De voorgevel is tamelijk functioneel met grote klapramen in een betonnen frame en enkele op het oog willekeurig gepositioneerde balkonnetjes. De gesloten zijgevels zijn voorzien van decoratief metselwerk. De meeste aandacht trekken enkele expressief vormgegeven elementen op straatniveau, zoals een vrijstaande betonnen parasolvormige luifel en de expressieve trapeziumvormige erker met belettering en schuine luifel. Ook de glazen vitrines zijn expressief vormgegeven. Bij de entree hangt een bronzen sculptuur van beeldhouwer Wessel Couzijn (1912-1984), een ‘koerier in vliegende haast’; het was in 1959 een verlaat geschenk van de PvdA, vakbond NVV en VARA in Zuid-Holland en de redactie van de krant. Couzijn was gekozen op advies van museumdirecteur Pierre Jansen en schrijver Rein Blijstra.

vrije-volk-2
De spectaculaire parasolvormige luifel op de hoek van het gebouw.Stadsarchief Rotterdam 4273_L-2673

Ik zie er een verrassende weergave in van wat de krant is: de koerier van het nieuws in de wereld, dat zo dikwijls hard is. Het nieuws is dan als een rauwe kreet. Ik breng die symboliek over op de Arbeiders, die eens met een rauwe kreet uiting gaven aan hun wil tot verheffing, en die de strijdende krant kozen. In die geest spreekt dit beeld “de koerier” mij aan.”

Directeur Van der Waerden in Het Vrije Volk 06 juni 1959

slaakhuis-1

Anno nu

In de jaren zestig gaat het goed met Het Vrije Volk, dan nog een landelijk dagblad. In 1966 en 1971 wordt het gebouw nog uitgebreid. In 1976 verhuist Het Vrije Volk naar het centrum en in 1991 fuseert de krant met het Rotterdams Nieuwsblad tot Rotterdams Dagblad. Het gebouw was vanaf 1991 tot 2003 in gebruik bij de deelgemeente Kralingen-Crooswijk. Daarna was er een snookercentrum. Het gebouw werd met sloop bedreigd en gekraakt. Ondertussen werd er gedacht over een nieuw leven voor het gebouw. Diverse plannen voor appartementen en seniorenwoningen sneuvelen, omdat zij het inmiddels tot gemeentelijk monument bevorderde gebouw teveel aantasten. In 2010 wordt het gebouw Rijksmonument. Het Slaakhuys wordt naar ontwerp van Jeroen Hoorn vanaf 2017 verbouwd tot een luxe ‘boutique hotel’ met vierenzeventig in grootte variërende kamers, appartementen en penthouses. Het kunstwerk van Couzijn dat beschadigd was, is gerestaureerd. In de voormalige drukkerij is tegenwoordig een Lidl supermarkt gevestigd.

Gegevens

Adres: Slaak 34
Architect: J.J.M. Vegter, P.A. Leupen
Bouwjaar: 1951-1955
Rijksmonument

Volledige tijdlijn