Verslag van het seminar “New Towns Heritage: Exploring Boundaries” op 23 maart 2018.

Afgelopen donderdag en vrijdag organiseerden het International New Town Institute (INTI) en de Arts & Humanities Research Council (AHRC) het evenement “New Towns Heritage: Exploring Boundaries”. Tijdens het seminar werd besproken hoe we naar New Towns kunnen kijken vanuit het oogpunt van erfgoed en hoe deze blik kan worden ingezet bij hedendaagse en toekomstige herontwikkeling van New Towns. Deze bijeenkomst vormde de start van meerdere evenementen die INTI zal organiseren op haar nieuwe locatie binnen Rotterdam in het wederopbouwpand van architect Maaskant in de Delftsestraat.

Erfgoedwaarde New Towns

Het bepalen van de erfgoedwaarde van New Towns is een belangrijk thema; het gaat om enorme aantallen woningen ontstaan tijdens de verzorgingsstaat met sterke sociale en ruimtelijke ambities. Een stedenbouwkundig model dat rondom alle grotere steden van Nederland herhaald is.
Deze eens zo nieuwe steden zijn nu volwassen geworden en bevinden zich in een midlifecrisis; ze zijn zo’n 50 jaar oud en zitten in een identiteitscrisis. Ze kennen een groot aantal uitdagingen om ze te behouden tot goede plekken om te wonen en te werken. De maatschappij waarin deze New Town bedacht en gebouwd zijn is veranderd. Michelle Provoost, directeur INTI, geeft dat er een patroon te herkennen is in de levensduur van de (woon)concepten van New Towns; deze blijken namelijk na zo’n 30-35 jaar te verouderen. De vraag is dan op welke manier er vernieuwing plaats vindt. Slopen, transformeren, toevoegen? Zoals een van de sprekers, Hans Venhuizen, mooi quote: “The value of the past is formulated in the present”.

 

Woonwijk Pendrecht (RCE: gefotografeerd voor Toonbeelden van de Wederopbouw)

Een actueel thema aangezien, na de enorme woningvraag in de wederopbouwperiode, gevolgd door de woningvraag uit de jaren ’70 met de groeikernen, de jaren ’90 met de VINEX, er nu wederom vraag is naar zo’n 1 miljoen woningen die voor een deel in deze New Towns gebouwd zullen worden. Hoe gaan we hiertoe om met de erfgoedwaarde van de New Towns? Kunnen deze ontwikkelingen misschien juist zorgen voor de bescherming van de kwaliteiten van deze New Towns?

Excursie Hoogvliet en Pendrecht

Een excursie door de eerste generatie naoorlogse uitbreidingswijken Hoogvliet en Pendrecht toonde de oorspronkelijke ruimtelijke plannen en idealen van deze stedenbouw, waarna deze werden vergeleken met de herontwikkeling van deze wijken van ruim 10 jaar geleden. De volgende dag werden tijdens het seminar de grenzen van de erfgoedwaarde van New Towns verkend vanuit nieuwe perspectieven op de herontwikkeling van deze architectuur en stedenbouw. Hierbij lag de focus op de verschillende belanghebbenden bij deze herontwikkelingen, zowel voorbeelden uit Nederland als buiten de grens werden belicht.

Identiteit

Net als bij de verkiezingen, gaat het ook bij de erfgoedwaarde van New Towns ook weer om identiteit. Vanwege het geplande karakter worden New Towns vaak gezien als steden zonder een duidelijke identiteit of erfgoed. Identiteit wordt gevormd door alle karakteristieken, voor de waardering van de identiteit moeten we op zoek gaan naar de kwaliteiten binnen deze karakteristieken. Hiertoe wordt geconcludeerd dat dit onderscheid zowel subjectief als dynamisch is.

 

New Towns als voorbeeld voor toekomst

Vragen die aan bod kwamen zijn bijvoorbeeld de manier waarop de oorspronkelijke stedenbouwkundige planning van de New Town kan worden beschermd en ingezet als voorbeeld toekomstige herontwikkelingen in een tijdperk waarin rollen van belanghebbenden zijn veranderd. Hiertoe deelden ervaringsdeskundigen uit New Towns Zoetermeer en Almere hun ervaringen, kansen en valkuilen in de herontwikkeling van New Town-planning. Vanuit het publiek komt zelfs de opmerking dat Almere als urban laboratory de potentie heeft om Unesco Werelderfgoed te worden!

Hoe kunnen we de architectuur en stedenbouw van New Towns waarderen als nieuwe erfgoedcategorie? In de laatste paneldiscussie waar Marco Stout, oprichter van Platform Wederopbouw Rotterdam, deel aan nam, lag de focus op de verschillende manieren van het betrekken van belanghebbenden bij het waarderen van deze naoorlogse architectuur en stedenbouw en welke positieve gevolgen dit heeft bij de herontwikkeling van een gebied.