Schermafbeelding 2018-11-12 om 13.24.03

Verhalenhuishuis Belvedère organiseerde eind 2016 een bijeenkomst voor kinderen van Rotterdamse kunstenaars uit de wederopbouwperiode om met elkaar te praten over dekze bijzondere periode en hun unieke materiele en immateriële erfenis.

Beeldende kunst en kunstenaars kregen tijdens de Rotterdamse wederopbouwperiode een directe rol om de nieuwe stad van de toekomst vorm te geven. Architecten en kunstenaars werkten zij aan zij vol passie, geestdrift en energie aan de stad. Beeldhouwwerken, glas-in-betonramen, mozaïeken en wandschilderingen werden speciaal ontworpen voor op, in of voor de gebouwen  en in de openbare ruimte. Rotterdam is daarmee uniek; geen stad, geen tijd is daarmee te vergelijken.

In de eerste helft van 2017 werd naar aanleiding van de bijeenkomst de tentoonstelling “Wederopbouwkinderen, de noodtentoonstelling” georganiseerd. Samengesteld door de kinderen van de kunstenaars en architecten van de wederopbouw. Tijdens een maaltijd deelden deze kinderen hun herinneringen aan de wederopbouw, aan de tijd dat zij speelden in de bouwputten, de rioolbuizen en de landjes. Zij verzamelden werk van hun ouders, foto’s, voorwerpen en documenten en stelden zo de expositie samen.

Met de noodtentoonstelling brachten de Wederopbouwkinderen een ode aan hun vaders en moeders en aan de stad.

De expositie bevatte ook kunstwerken uit de collectie van RCE Rijksdienst voor he Cultureel Erfgoed van kunstenaars die geen kinderen hadden.

Jaap Bakema

Jaap (J.B.) Bakema (1914-1981) drukt met zijn firma Van den Broek en Bakema een sterk stempel op de wederopbouw. Het bureau groeit in de loop van de jaren vijftig en zestig uit tot één van de grootste en meest productieve bureaus van Nederland. Verantwoordelijk voor in Rotterdam onder meer de Lijnbaan, de Centrale Bibliotheek Rotterdam en de aankomsthal van de Holland Amerika Lijn.

Jaap wordt op 8 maart 1914 geboren in Groningen. Zijn vader is binnenschipper, broodbezorger en typograaf, zijn moeder komt uit een boerenfamilie. Jaap gaat in 1930 Weg- en Waterbouwkunde aan de MTS in Groningen studeren. Daar leert hij Silina van Borssum Wallkes kennen met wie hij in 1939 trouwt. Door Silina’s familie raakt Bakema geïnteresseerd in architectuur. In 1935 behaalt hij ook het diploma Bouwkunde. In WOII gaat hij bij het bureau Van Tijen en Maaskant in Rotterdam werken. Ook werkt hij enige tijd bij de Dienst Volkshuisvesting in Rotterdam. In 1948 wordt hij door architect J.H. van den Broek gevraagd om mede leiding te geven aan het bureau Brinkman & Van den Broek architecten. Deze naam wordt in 1951 verandert in Van den Broek & Bakema. Daarnaast is Jaap secretaris van de CIAM en Team 10, docent en redacteur van het tijdschrift Forum. Jaap Bakema overlijdt in 1981.

bakema.1
Van links naar rechts boven tegels: Sia van Borssum Waalkes verloofd met Jaap Bakema, begin 1939. Jaap en Sia Bakema bij de wereldtentoonstelling van 1970 gehouden in Osaka, Japan met thema ‘Vooruitgang en harmonie voor de mensheid’. Jaap Bakema en Carel Weeber ontwierpen het Nederlandse paviljoen. Jaap Bakema 1965. Jaap Bakema in zijn werkkamer aan de Posthoornstraat 12B te Rotterdam, eind jaren ‘70. Jaap Bakema op reis. Het gezin Sia en Jaap Bakema met hun kinderen Brita (1941) en Eric (1944). Fotograaf onbekend
bakema.2
Exterieur kunstcentrum ’t Venster aan de Gouvernestraat , Rotterdam. Ontwerp: Jaap Bakema. Sia Bakema was nauw berokken bij de ontwikkeling van het kunst-filmcentrum ’t Vensters.
bakema.3
In de vitrine: Schildering van Eric Bakema als 10-jarige jongen, geïnspireerd door Karel Appel die veel kwam logeren en bij de E55 indruk op Eric had gemaakt (foto Karel Appel aan het werk tijdens de E55, collectie Stadsarchief Rotterdam). King pepermunt, vormgeving door de vader van Jaap Bakema. Eerste rol altijd bewaard door Eric Bakema. Fotoalbum van Jaap Bakema dat hij maakte naar aanleiding van zijn bezoek aan de wereldtentoonstelling in Japan, 1970. Foto Jaap en Sia, net getrouwd (foto de Haan). Legitimatiekaart Volkshuisvesting Rotterdam 1946 van Jaap Bakema
bakema.4
Foto genomen tijdens de manifestatie E55 ('Manifestatie van Nederlands Energie') in Rotterdam in 1955.
bakema.5

Couzijn & Carasso

Couzijn1
Carosso.2
Carosso.3

Henk de Vos (1911 – 1982)

Schilder, tekenaar, aquarellist, typograaf en monumentaal kunstenaar. Tevens was hij docent tekenen aan de Academie voor Beeldende Kunsten in Rotterdam van 1961 tot 1976. Dochters Dorine, Joan en Marina de Vos stelden ter gelegenheid van de 100e geboortedag van hun vader, in 2011, een herinneringsboek samen: HENK DE VOS 100!

Henk-de-Vos.1
Boven: Portret Joan de Vos door Nico Benschop, 1958, Privécollectie Familie de Vos Onder: Portret Joan & Dorine door Henk de Vos, 1955, Privécollectie Familie de Vos
Henk-de-Vos.2
Foto met brief
Henk-de-Vos.3
1954, Henk de Vos illustreerde een kwartetspel over de Rotterdamse haven voor Pakmeesteren.
Henk-de-Vos.4
Wandkleed
Henk-de-Vos.5
Zonder titel, Henk de VosPrivécollectie Familie de Vos
Henk-de-Vos.6
Rechts: Henk de Vos & Arie Verbeek (links)Rotterdam 1960, H. Besselaar & H. Jonker.

Wally Elenbaas (1912-2008)

Graficus, schilder, beeldhouwer, monumentaal kunstenaar en fotograaf.  Lid van de Vereeniging van Arbeiders-Fotografen. Begon als assistent van Dick Elffers. Trouwde met de joodse Esther Hartog (1905-1998). Doken in 1942 onder aan de Rechthuislaan 1, boven Belvédère. Na de oorlog legde Elenbaas zich toe eerst op de lithografie, daarna op het zeefdrukken en vervolgens weer op de fotografie. Esther fotografeerde ook. Elenbaas nam deel aan de Biënnale van Venetië en de E55 in Rotterdam. Vervulde ook vele monumentale werken waaronder het provinciehuis in Arnhem, kantoren van Philips en Unilever als ook in Rotterdam waaronder in het Postkantoor Rotterdam en op het SS Rotterdam. Bleef op de Kaap wonen tot aan zijn overlijden in 2008.

elenbaas.1
Wally Elenbaas, Twee vrouwenCollectie RCE
elenbaas.2
Wally Elenbaas in zijn atelier
elenbaas.3
Wally Elenbaas, Kinderen in de nacht, 1968
elenbaas.4
Portret Wally Elenbaas in zijn woning aan de Rechthuislaan 1 te Katendrecht
elenbaas.5

Familie Jongert

Opa Jac. (Jacob) Jongert (1883-1942) is een van de eerste reclamevormgevers in Nederland. Hij is beroemd geworden door zijn vormgeving voor de thee-, koffie- en tabakfabrieken van de Van Nelle, hij maakte o.a. vele verpakkingen en affiches. Museum Boijmans wijdde in 2009/2010 een overzichts-tentoonstelling aan zijn werk waarvan de bij-behorende publicatie hier in is te zien (ligt in een la van het bureautje). Van 1919 tot 1940 was hij ook hoofd-docent aan de Rotterdamse Academie voor Beeldende Kunsten.

Vader Jan Jongert (1910-1992) studeerde daar ook. Als kleine jongen ging hij vaak mee tekenen in Diergaarde Blijdorp met de academieklas van vader Jac. Jan was vervolgens maar liefst 35 jaar als docent aan diezelfde academie verbonden. Hij maakte schilderijen, pastels, goauches, tekeningen en lino’s en zeefdrukken. Hij had op een gegeven moment diverse ateliers die hij huurde waaronder Huize Maaszicht, op palen in de Maas, pal naast het Zalmhuis.

Met zijn tweede echtgenote portretschilder Basje Pot (1922-2003), woonde en werkte Jan op Bolwerk 8 bij het Witte Huis. Het uitzicht op Haringvliet en de Nieuwe Maas was voor hem een onuitputtelijke inspiratiebron. Toen het Bolwerk moest wijken voor Rotterdam’s stadsvernieuwingsdrift, verhuisde Jan naar Maaskade 106 op het Noordereiland. Later had Jan ook nog een atelier aan het Piet Heinsplein, in Dordrecht en aan de Oostkousedijk in Rotterdam.

Uit Jan’s eerste huwelijk is in 1942 Jaap Jongert geboren. Hij wordt in 1969 al tijdens zijn opleiding aan de Rietveld academie vormgever van NBBS reizen, waarvan hij tot 1995 het gezicht zal bepalen. Daarna wordt hij beeldhouwer, Jaap trouwt in 1967 met Yvonne Knap. Zij is ook kunstenaar, geboren in het Rotterdam van 1945, studeerde aan de Rietveld Academie, en als kind poseerde ze vaak voor Basje Pot. Yvonne’s broer Georges is eigenaar van Galerie Kralingen, voortkomende uit het Holland Popfestival 1970 in het Kralingse Bos.

Jongert.1
Drie schilderijen van Jan Jongert, met zicht op de Maas. Tevens drie portretten van Basje Pot; één die ze maakte van zoon Jaap als veertienjarige jongen, één van Yvonne – later de vrouw van Jaap - als 10-jarig meisje en één portret van Hanny Bouman. Hanny, geboren in 1919 op Curacao, was ook een kunstenaar en woonde en werkte in Rotterdam van 1969 tot aan haar overlijden in 2013.
Jongert.2
Werk van reclamevormgever Jacob Jongert
Jongert3
Vitrine met familiefoto’s en werk van Jan Jongert.
Jongert.4
Schildergerei van de familie Jongert
Jongert.5
“Kunstwerk onder de Douche”, Jaap JongertFoto Rien Lous

Dolf Henkes (1903 – 1989)

Schilder en monumentaal kunstenaar. Henkes is geboren en opgegroeid aan de Veerlaan in Rotterdam-Katendrecht. Hij was autodidact, voor WOII lid van kunstaarsgroep R33. Hij vervulde zo’n twintigtal monumentale opdrachten. Henkes schilderde de wereld om zich heen: mensen, haven, landschappen, naakstudies. Bij testament liet zijn zijn atelier-collectie van schilderijen en duizenden werken op papier na aan de staat. Deze werken worden beheerd door de RCE Rijswijk. Zijn ultieme droom was de oprichting van een Henkes-Museum in Rotterdam-Katendrecht. Dit is er niet van gekomen.

henkens.1
Foto van wandschildering Professor en nobelprijswinnaar J.H. van ’t Hoff (1852-1911), gemaakt door Dolf Henkes in 1955 in opdracht van directeur D.J. Kerley, voormalig directeur Caltex Raffinaderij (voorloper van Nerefco), voor de kantine van Caltex Pernis. In 2005 is de wand met behulp van de RCE in stukken gezaagd en herplaatst in het atrium van de Hogeschool Rotterdam. Foto wandschildering: Joop Reijngoud, 2016
henkens.2
Dolf Henkes werkend aan de wandschildering in de rookfoyer van de (nood)schouwburg Rotterdam, ca. 1953.
henkens.3
Wandschildering Zonder Titel door Dolf Henkes, locatie Erasmus MC Faculteit Fd3 / voormalig Dijkzigt Ziekenhuis trapportaal H2N – staat op de nominatie voor de sloop in 2018 met de nieuwbouw van Erasmus MC - muurfoto Joop Reijngoud, 2016
henkens.4
Dolf Henkes, Studies van kranen 1954-1960

Ger van Iersel (1922-2014)

Van Iersel is geboren en opgegroeid in het Rotterdamse Crooswijk. Hij ging studeren aan de Academie in Rotterdam van 1938 tot 1942, en was daarna vooral in Rotterdam en omgeving werkzaam als monumentaal kunstenaar, beeldhouwer, glas- en wandschilder, tekenaar en keramist. Hij was betrokken bij vele wederopbouwprojecten in Rotterdam.

Als zoon van een katholieke vader en een lutherse moeder was Van Iersel van jongs af aan vertrouwd met het christelijke gedachtegoed. Christelijke thematiek speelde een belangrijke rol in veel van zijn werken. Een van zijn bekendste is het glas-in-betonraam De gekruisigde (1960) in de voormalige Pauluskerk (van architect en vriend Barend van Veen). De kerk is echter in 2007 gesloopt en het venster is in opslag. Dit raakte Van Iersel diep.

Andere bekende werken zijn onder meer het glaskunstwerk in de Antwoordkerk Hoogvliet, in het gebouw van de Adriaanstichting, in de Andreaskerk Rotterdam en voor het Hoogheemraadschap aan de Maasboulevard (zie de grote foto) maar bijvoorbeeld ook de sculptuur ‘Alma Mater’ op de campus Woudestein van de Erasmus Universiteit.

Een doorbraak naar landelijke bekendheid vormde de E55 manifestatie in Rotterdam, waar jonge kunstenaars een kans kregen. Ger van Iersel maakte de schilderingen in het stiltecentrum. Zijn voorstudie van het hoofd van Christus (1955) dat onderdeel is van de wandschildering, hangt hier in de expositie. Veel plezier beleefde van Iersel aan het werken met andere kunstenaars op de schepen ss Rotterdam en ss Statendam. Louis van Roode, Bas van der Smit en Willem Verbon behoorden tot zijn vrienden. In de expositie is een portret van Verbon van de hand van Van Iersel te zien.

Ger was getrouwd met Dien Kooiman, en sinds hun trouwen waren zij ingetrokken in het huis van de bekende jurist en schaker meester Oskam. Na diens dood namen Ger en Dien het monumentale pand aan het Koning Emmaplein definitief over. Dit huis waar Van Iersel vijfig jaar woonde en werkte, waar zijn vrouw praktijk hield als advocaat en waar zij samen twee kinderen kregen, zou zoals hij zelf vaak opmerkte, mede bepalen wie hij was. In 1962 kreeg Van Iersel de Rotterdamse Laurenspenning en in 2007 de Lutherpenning van de Evangelische Lutherse Gemeente in Rotterdam. Ger van Iersel overleed op 92-jarige leeftijd.

Van-Iersel.1
Rechts: Portret van de (jonge) Rotterdamse kunstenaar Willem Verbon door Ger van Iersel en zelfportret van (de jonge) Ger van Iersel.
Van-Iersel.2
Foto’s van het glas-in-beton-werk en de deuren in de voormalige Pauluskerk.
Van-Iersel.3
Foto’s van het glas-in-beton-werk en de deuren in de voormalige Pauluskerk.
Van-Iersel.4
Van Iersel aan het werk
Van-Iersel.5
Foto’s uit het privéalbum van de Familie van Iersel, een voorstudie voor een glas-in-beton werk van Ger van Iersel voor het Hoogheemraadschap aan de Maasboulevard

Johan van Reede (1921-2016)

Monumentaal kunstenaar, schilder en graficus, was lid van onder meer de ARA Groep. Johan’s vader had een huisschildersbedrijf, die ook bioscoopreclames schilderde en waar Willem de Kooning nog heeft gewerkt. De artistieke familie deed ook aan toneel, Johan’s opa was zanger/komiek en continu op tournee. Tante en ooms waren musici. Drama en humor waren belangrijk.

In WOII vluchtte Johan voor de Arbeidseinsatz, en kwam geteisterd terug maar wilde er nooit over praten. Hij maakte een ets van een jodentransport dat hij zelf had gadegeslagen.

In 1957 trouwde hij met de Spaanse Elena. In 1958 kregen zij zoon Lito. Ze woonden in bij familie op de Insulindestraat. In 1961 kregen ze eindelijk hun eerste eigen woning aan de Talmastraat. Daarna verhuisden ze ‘op stand’ naar Hillegersberg.

Elena gaf les aan kinderen van Spaanse gastarbeiders. Johan werkte vol passie en geestdrift mee aan de wederopbouw van Rotterdam, aan vooral vele wandkunstwerken in publieke ruimtes in de stad waaronder het Dijkzigt Ziekenhuis, politiebureau Haagse Veer, metrostation Beurs, het Groothandelsgebouw, het Oostelijk Zwembad en de Hogere Technische School (nu Hogeschool) aan de G.J. de Jonghweg. Of aan sculpturen zoals voor de Roteb aan de Laagjesweg. Hij had twee ateliers, eentje thuis en twee lokalen aan de Dillenburgstraat op Rotterdam-Zuid. ‘Mijn vader was een bewuste Rotterdammer, en een bewuste Rotterdamse kunstenaar. Je mocht niet aan zijn stad komen’ aldus Lito. Johan is 95 jaar geworden en stierf op 1 mei 2016 te midden van zijn geliefde familie en vrienden. Naast zijn werk zijn ook hier foto’s uit het privé album te zien, ook is de persoonlijke afscheidsrede van zoon Lito te lezen.

Van-Reede.1
Mozaiek 1959, Wally Elenbaas, locatie Museumpark 40, Hogeschool Rotterdam voorheen Unilever gebouw, architect Barend W. de GraafFoto © Joop Reijngoud, 2016
Van-Reede.2
Linksboven: Metrostation Beurs, 1968 Rechtsboven: basisschool in Rotterdam ‘59/’60 Linksonder; Groothandelsgebouw entreehal A 1969 (gesloopt) Rechtsonder: Erasmus MC / voormalig Dijkzigt Ziekenhuis, trapportaal H3N, op de nominatie voor de sloop in 2018 als het ziekenhuis nieuwbouw krijgt
Van-Reede.3
Ontwerp van Johan van Reedevoor Hogere Technische School Rotterdam, Locatie G.J. de Jonghweg,1968. Privécollectie Familie Van Reede
Van-Reede.4
Moeder Elena en zoon Lito van Reede. Foto privécollectie Familie Van Reede
Van-Reede.5
Boven: foto in atelier Blijdorp, fotograaf onbekend, foto uit Rotterdam, 1960, Herman Besselaar & Henk Jonker, Zwarte Beertjes 292/293, A.W. Bruna & Zoon, portret door fotograaf Henk Jonker. Onder: kunstwerk emaille op staal, voor Roteb aan De Laagjes, 1972, mozaiek voor poliobad prinses Beatrix, Oostelijk Zwembad, 1960

De borging van deze tentoonstelling is tot stand gekomen in samenwerking met Verhalenhuis Belvédère.

Alle gastbijdragen